Wat is misdaad met in het wild levende dieren?

Onder “wilde dieren” wordt verstaan alle fauna en flora. Fauna’ zijn dieren en vogels, zoals tijgers en valken, maar ook vissen. Flora’s zijn planten zoals orchideeën of cactussen, maar ook hout en andere bosproducten, waarvan sommige op zeer grote schaal illegaal worden verhandeld.

Wat de ICCWC betreft, gaat het bij “criminaliteit” om handelingen die worden gepleegd in strijd met nationale wet- en regelgeving die bedoeld is om natuurlijke hulpbronnen te beschermen en het beheer en gebruik ervan te beheren. Dit kan beginnen met de illegale exploitatie van natuurlijke hulpbronnen, zoals het stropen van een olifant, het ontwortelen van een zeldzame orchidee, ongeoorloofde houtkap van bomen of het zonder vergunning verrekenen van steuren. Het kan ook gaan om latere handelingen, zoals de verwerking van fauna en flora tot producten, het vervoer daarvan, het te koop aanbieden, de verkoop, het bezit, enz. Het omvat ook het verbergen en witwassen van de financiële voordelen van deze misdrijven. Sommige van deze misdrijven zullen uitsluitend in het land van oorsprong plaatsvinden, terwijl andere ook in het land van bestemming zullen plaatsvinden, waar exemplaren van levende dieren of planten, of delen en producten daarvan, uiteindelijk worden geconsumeerd.

Op internationaal niveau gaat het bij criminaliteit ook om schendingen van de Overeenkomst inzake de internationale handel in bedreigde in het wild levende dier- en plantensoorten (CITES), die de uitvoer, invoer en wederuitvoer van in het wild levende dier- en plantensoorten reguleert. Dit kan ook gevolgen hebben voor de landen van doorvoer. Criminaliteit met in het wild levende dier- en plantensoorten is daarom niet anders dan vele andere vormen van illegale activiteiten. Het heeft veel van de kenmerken van andere vormen van grensoverschrijdende criminaliteit, zoals de illegale drugshandel. Criminaliteit in verband met in het wild levende dier- en plantensoorten moet echter in belangrijke mate nog als een “mainstream”-criminaliteit worden beschouwd en als zodanig worden aangepakt.

Criminaliteit op het gebied van wilde dieren is ernstig

Het is erg moeilijk om de omvang van de criminaliteit op het gebied van in het wild levende dieren en planten te beoordelen. Dit is deels te wijten aan het feit dat criminaliteit met in het wild levende dier- en plantensoorten buiten de “mainstream“-criminaliteit blijft en dus niet op dezelfde manier wordt geregistreerd als drugshandel, moord, verkrachting of inbraken. Criminaliteit met in het wild levende dier- en plantensoorten is in veel opzichten ook een misdrijf zonder slachtoffers. Er zijn vele indicatoren en aanzienlijke bewijzen waaruit blijkt dat georganiseerde criminele netwerken betrokken zijn bij het verzamelen, verwerken, smokkelen en verhandelen van in het wild levende dieren en producten daarvan door middel van geavanceerde technieken die zich uitstrekken over nationale grenzen en continenten. Fraude, namaak, witwaspraktijken, geweld en corruptie komen vaak voor in combinatie met diverse vormen van criminaliteit met betrekking tot in het wild levende dieren en planten.

Diefstal van en illegale handel in natuurlijke hulpbronnen leidt voor veel ontwikkelingslanden niet alleen tot aanzienlijke verliezen aan activa en inkomsten, maar kan ook een bedreiging vormen voor de middelen van bestaan van plattelandsgemeenschappen, gevolgen hebben voor de voedselzekerheid en schade toebrengen aan hele ecosystemen. De grensoverschrijdende smokkel van levende dieren en planten brengt risico’s voor de menselijke gezondheid met zich mee door de verspreiding van ziekten, waarvan sommige (zoals het ebolavirus) letterlijk levensbedreigend zijn. Ziekten, zoals vogelgriep, kunnen ook worden verspreid naar voedselketens, wat leidt tot massale euthanasie van veebeslagen. De introductie van uitheemse soorten in habitats kan de natuurlijke biodiversiteit van landen of regio’s ruïneren. Het gemak waarmee bepaalde in het wild levende dier- en plantensoorten over de grenzen heen worden gesmokkeld, vaak in aanzienlijke hoeveelheden, toont aan dat de nationale veiligheid en de bioveiligheid van de staten ernstig worden bedreigd.

Wereldwijde inspanningen ter bestrijding van de illegale handel in in het wild levende dieren en planten

De afgelopen jaren heeft de internationale gemeenschap steeds meer aandacht besteed aan de illegale handel in in het wild levende dier- en plantensoorten, onder erkenning van de aanzienlijke sociaal-economische, milieu- en veiligheidsgevolgen die deze handel met zich meebrengt.

Sinds 2012 hebben op mondiaal, regionaal en nationaal niveau diverse evenementen en initiatieven op hoog niveau plaatsgevonden om de bedreigingen van de illegale handel in in het wild levende dier- en plantensoorten te onderkennen en om meer steun voor de bestrijding van deze misdaden te vragen. Een visuele samenvatting van de belangrijkste gebeurtenissen en maatregelen is te zien in de volgende grafiek.

Wat zijn de uitdagingen voor een effectieve wetshandhaving?

De nationale instanties voor wetshandhaving op het gebied van in het wild levende dieren, met name in ontwikkelingslanden, staan voor vele uitdagingen. Deze omvatten: ontoereikende wetgeving; gebrek aan apparatuur; beperkte opleidingsmogelijkheden; moeilijkheid om toegang te krijgen tot moderne handhavingsinstrumenten zoals het verzamelen en analyseren van inlichtingen en forensische wetenschappelijke ondersteuning; slecht bestuur; en een beperkte waardering onder openbare aanklagers en de rechterlijke macht voor de ernst van criminaliteit met in het wild levende dieren. Speciale onderzoekstechnieken en krachtige instrumenten, zoals ‘follow the money’, worden niet ingezet om criminele organisaties die zich bezighouden met criminaliteit op het gebied van in het wild levende dier- en plantensoorten te vervolgen. De wetshandhavingsfunctionarissen voor in het wild levende dieren en planten zijn vaak niet op voet van gelijkheid met hun tegenhangers in de douane- en politiediensten en zijn slecht voorbereid om te reageren op de georganiseerde aard van degenen die natuurlijke hulpbronnen proberen te stelen.

Historisch gezien zijn de inspanningen om deze functionarissen en hun instellingen en landen te ondersteunen slecht gestructureerd, ongecoördineerd en slechts sporadisch of op korte termijn geleverd.